Framtíð norræns samstarfs er í húfi

Í tilefni af 78. þingi Norðurlandaráðs í Helsinki skrifuðu formenn Norrænu félaganna á Íslandi, í Danmörku, Færeyjum, Grænlandi og á Álandseyjum sameiginlega grein um mikilvægi þess að ljúka endurskoðun Helsingforssamningsins. Greinin birtist á Vísi þann 27. október 2026 og má lesa hana í heild sinni hér.

Justus Hansen, fulltrúi og talsmaður grænlensku sendinefndarinnar á Norðurlandaráði.

Mynd: Stine Østby/norden.org

Norrænu ríkisstjórnirnar verða nú að skýra hvaða stöðu Færeyjar, Grænland og Álandseyjar eigi að hafa í opinberu samstarfi Norðurlanda. Úr því á að fá skorið í yfirstandandi endurskoðun Helsingforssamningsins, en sú vinna hefur tafist. Við hvetjum ríkisstjórnirnar til að ljúka verkinu eftir skýrri tímaáætlun og í nánu samráði við löndin þrjú. Lögfræðilega úttektin liggur fyrir og nú er það ríkisstjórnanna að finna lausn. Dragist málið á langinn gætu Norðurlönd misst Grænland og Færeyjar.

Helsingforssamningurinn hefur frá árinu 1962 verið grundvöllur opinbers samstarfs Norðurlanda. Aðilar að honum eru norrænu ríkin fimm. Staða landanna þriggja í honum hefur árum saman verið eitt mikilvægasta óleysta álitamálið í samstarfinu, og hún er fjarri því að vera formsatriði eitt.

Á þingi Norðurlandaráðs í Ósló í október 2023 sagði formaður grænlensku landstjórnarinnar, Múte B. Egede: „Ef þið viljið ekki taka vináttuna við okkur alvarlega og tryggja að við séum með og að á okkur sé hlustað, verðum við að endurskoða þátttöku okkar hér.“ Í maí 2024 gerðu Grænlendingar hlé á þátttöku í samstarfi norrænu ráðherranna, eftir að Svíar, sem þá fóru með formennsku í samstarfinu, tilkynntu að löndunum þremur yrði ekki boðið á sumarfund norrænu forsætisráðherranna. Á þinginu í Reykjavík í október 2024 sagði lögmaður Færeyja, Aksel V. Johannesen: „Annaðhvort erum við alveg með eða alls ekki.“

Við tökum þessi orð alvarlega. Bæði Grænland og Færeyjar hafa gert ljóst að þátttaka þeirra í samstarfinu velti á því hvernig málið verður leyst. Við höfum áhyggjur af afleiðingunum fyrir norrænt samstarf ef málið dregst á langinn, ekki síst nú þegar samstarf um öryggis- og viðbúnaðarmál á Norðurlöndum og norðurslóðum hefur fengið nýtt vægi.

Það var Norðurlandaráð, samstarfsvettvangur norrænu þinganna, sem átti frumkvæði að því að uppfæra samninginn. Ráðið samþykkti einróma í október 2024 tilmæli 21/2024, sem meðal annars kveða á um að þátttaka Færeyja, Grænlands og Álandseyja í samstarfinu skuli endurspegla þróun sjálfstjórnar þeirra. Að frumkvæði Færeyinga hefur ráðið auk þess veitt löndunum þremur föst sæti í forsætisnefnd sinni frá 1. janúar 2026, og árið 2027 deila Danmörk, Færeyjar og Grænland formennskunni í Norðurlandaráði.

Ríkisstjórnirnar hafa líka hafist handa. Í febrúar 2025 ákváðu þær að láta gera lögfræðilega úttekt á þeim ramma sem þjóðarétturinn setur þátttöku landanna þriggja í samningnum. Úttektin, sem Elina Pirjatanniemi og samstarfsfólk hennar við Åbo Akademi unnu, var birt í febrúar 2026. Hinn 16. mars 2026 skipuðu samstarfsráðherrarnir starfshóp með fulltrúum ríkisstjórna allra landanna átta, sem á að gera tillögur að breytingum á Helsingforssamningnum um þátttöku landanna þriggja. Þetta eru mikilvæg skref og við kunnum að meta það starf sem unnið hefur verið.

Samkvæmt erindisbréfinu áttu tillögur starfshópsins að liggja fyrir á þingi Norðurlandaráðs í Helsinki í þessari viku. Þess í stað fá samstarfsráðherrarnir stöðuskýrslu um starfið á fundi sínum 28. október. Við skiljum að svo mikilvægt mál krefjist vandaðs undirbúnings, en við vonum að stöðuskýrslan verði áfangi á leiðinni að lausn á málinu, ekki endapunktur. Því lengur sem málið dregst, þeim mun erfiðara verður að halda því trausti sem byggst hefur upp. Þess vegna liggur á.

Maiken Poulsen Englund, formaður Norræna félagsins á Álandseyjum (Föreningen Norden Åland)

Lars Barfoed, formaður Norræna félagsins í Danmörku (Foreningen Norden Danmark)

Torbjörn Nyström, formaður Norræna félagsins í Færeyjum (Norrøna Felagið í Føroyum)

Sara Fleischer, formaður Norræna félagsins á Grænlandi (Foreningen Norden Grønland)

Hrannar Björn Arnarsson, formaður Norræna félagsins á Íslandi

Norrænt sambandsríki - næsta skref!

Í tilefni komu sænska sagnfræðingsins Gunnar Wetterberg sem verður á opnum fundi í Norræna húsinu föstudaginn 16. október kl. 13.00 þar sem öll eru velkomin, ritaði formaður Norræna félagsins pistil sem birtist á Visir. Pistilinn má nálgast hér

Hrannar Björn Arnarsson

Formaður Norræna félagsins

Hrannar Björn Arnarsson:

Heimurinn í kringum okkur hefur gjörbreyst. Fjármunir norræns samstarfs hafa rýrnað hlutfallslega og verkefnin sem við stöndum frammi fyrir verða sífellt síður leyst innan landamæra hvers ríkis. Á sama tíma er Helsingforssamningurinn í endurskoðun, stuðningur almennings við norrænt samstarf er mikill og við höfum sjálf sett okkur það markmið að verða samþættasta svæði heims.

Að mínu viti er ákvörðunin um eðlisbreytingu norræns samstarfs frá samráði fullvalda ríkja yfir í mótun sameiginlegs norræns ríkisvalds á tilteknum sviðum orðin knýjandi. Ekki aðeins ef það á að lifa af, heldur vaxa og dafna næstu fimmtíu eða hundrað árin.

Kannski verður niðurstaðan aldrei norrænt sambandsríki í þeirri mynd sem Gunnar Wetterberg teiknaði upp árið 2010.

Og líklega byrjar norrænt sambandsríki heldur ekki með fána, forseta, ríkisstjórn og nýju þinghúsi.

Mögulega verður fyrsta skrefið að norrænu sambandsríki tekið þegar Norðurlöndin ákveða í fyrsta sinn að á tilteknu sviði sé ekki lengur nóg að vinna saman, heldur þurfi þau að fara saman með vald og með þeim hætti tryggja hagsmuni íbúa landanna sem best. Það skref er löngu tímabært.

Þetta er umræða sem við verðum að taka og það er afar ánægjulegt og viðeigandi að fá tækifæri til að hefja það samtal með manninum sem setti hugmyndina um Norræna sambandsríkið rækilega á dagskrá. Velkomin á fund Norræna félagsins með Gunnari Wetterberg föstudaginn 16. október kl. 13 í Norræna húsinu.

Norrænt sambandsríki - draumsýn eða leiðarljós norræns samstarfs.

Á föstudag þ.e. þann 16 október mun sænski sagnfræðingurinn Gunnar Wetterberg fjallar um Sambandsríkið Norðurlönd á opnum fundi í Norræna húsinu kl 13.00. Bók Wetterberg um “Förbundstaten Norden” kom út árið 2010 en hana má nálgast hér

Gunnar Wetterberg

Mynd: Johannes Jansson/norden.org

Í tilefni komu Wetterberg ritaði formaður Norræna félagsins, Hrannar Björn Arnarsson skoðunargrein á Visir en hana má nálgast hér.

Hrannar Björn Arnarsson

Formaður Norræna félagsins

Hrannar Björn Arnarsson:

Heimurinn í kringum okkur hefur gjörbreyst. Fjármunir norræns samstarfs hafa rýrnað hlutfallslega og verkefnin sem við stöndum frammi fyrir verða sífellt síður leyst innan landamæra hvers ríkis. Á sama tíma er Helsingforssamningurinn í endurskoðun, stuðningur almennings við norrænt samstarf er mikill og við höfum sjálf sett okkur það markmið að verða samþættasta svæði heims.

Að mínu viti er ákvörðunin um eðlisbreytingu norræns samstarfs frá samráði fullvalda ríkja yfir í mótun sameiginlegs norræns ríkisvalds á tilteknum sviðum orðin knýjandi. Ekki aðeins ef það á að lifa af, heldur vaxa og dafna næstu fimmtíu eða hundrað árin.

Kannski verður niðurstaðan aldrei norrænt sambandsríki í þeirri mynd sem Gunnar Wetterberg teiknaði upp árið 2010.

Og líklega byrjar norrænt sambandsríki heldur ekki með fána, forseta, ríkisstjórn og nýju þinghúsi.

Mögulega verður fyrsta skrefið að norrænu sambandsríki tekið þegar Norðurlöndin ákveða í fyrsta sinn að á tilteknu sviði sé ekki lengur nóg að vinna saman, heldur þurfi þau að fara saman með vald og með þeim hætti tryggja hagsmuni íbúa landanna sem best. Það skref er löngu tímabært.

Þetta er umræða sem við verðum að taka og það er afar ánægjulegt og viðeigandi að fá tækifæri til að hefja það samtal með manninum sem setti hugmyndina um Norræna sambandsríkið rækilega á dagskrá. Velkomin á fund Norræna félagsins með Gunnari Wetterberg föstudaginn 16. október kl. 13 í Norræna húsinu.

Satu Rämö á bókmenntakvöldi á Suðurnesjum

Komið og hlustið á Satu Rämö segja frá ferli sínum sem rithöfundur á Íslandi, bókunum um Hildi og því hvernig hún skapaði sagnaheiminn í kringum lögreglukonuna frá Ísafirði.

Norræna félagið á Suðurnesjum býður til bókmenntakvölds með finnsk-íslenska rithöfundinum Satu Rämö á Bókasafni Suðurnesjabæjar fimmtudaginn 24. september kl. 19:30–21:00. Satu segir frá rithöfundaferli sínum á Íslandi og ræðir um glæpasögurnar um Hildi lögreglukonu á Ísafirði. Satu talar íslensku.

Satu er fædd í Finnlandi árið 1980. Hún kom fyrst til Íslands sem skiptinemi en settist hér að og hefur undanfarin ár búið á Ísafirði. Í Finnlandi var hún lengi þekkt fyrir ferðabækur um Ísland og íslenska prjónabók. Fyrsta glæpasagan um Hildi kom út á finnsku árið 2022 og varð metsölubók í Finnlandi og víðar í Evrópu. Á íslensku kom hún út árið 2024. Síðan hafa fleiri bækur bæst við í bókaflokkinn og nú hafa verið gerðir sjónvarpsþættir eftir honum.

Tveir leshringar á Suðurnesjum hafa lesið bækurnar um Hildi í vetur og sumar: Leshringurinn Imba, sem hittist á Bókasafni Suðurnesjabæjar, og leshringur Norræna félagsins á Suðurnesjum, sem hittist á Bókasafni Reykjanesbæjar.

Viðburðurinn er í samstarfi við Bókasafn Suðurnesjabæjar og Bókasafn Reykjanesbæjar. Öll eru velkomin.

Hvar: Bókasafn Suðurnesjabæjar, Suðurgötu, 245 Sandgerði
Hvenær: Fimmtudaginn 24. september kl. 19:30–21:00

Viðburðurinn á Facebook

Fundur um sænsku kosningarnar

Kosningar verða haldnar í Sviþjóð sunnudaginn 13. september n.k. Að venju mun Höfuðborgardeild Norræna félagsins standa fyrir upplýsingafundi um kosningarnar.
Fundurinn verður haldinn fimmtudaginn 10. september og hefst kl. 16.30. Fundinum líkur eigi síðar en kl. 18.
Fundarstaður er Hafnarstræti 5, í húsnæði Reykjavíkurakademíunnar.
Bogi Ágústsson fyrrv. fréttamaður mun stjórna fundinum og leiða umræðurnar. Gestir viðburðarins verða m.a. nýr sendiherra Svíþjóðar á Íslandi, Jan Lundin sem við bjóðum hjartanlega velkominn til starfa og Ástrós Signýjardóttir fréttamaður á RUV sem áður starfaði sem verkefnastjóri Info Norden.
Vonast til að sem flestir sjái sér fært að mæta

Norrænt sambandsríki - draumsýn eða leiðarljós norræns samstarfs.

Sænski sagnfræðingurinn Gunnar Wetterberg fjallar um Sambandsríkið Norðurlönd í riti sínu “Förbundstaten Norden” sem má nálgast hér

Fyrir rúmum 15 árum kom sænski sagnfræðingurinn Gunnar Wetterberg með þá róttæku hugmynd að Norðurlöndin ættu að sameinast í eitt sambandsríki sem myndi gera þau að einu sterkasta ríki heims. Hugmyndina setti hann fram í bókinni „Sambandsríkið Norðurlönd“.

Þegar hann setti hugmyndina fram taldi hann að þar sem íbúar landanna væru vanir því að búa í sjálfstæðum ríkjum þurfi nokkur ár til þess að sjá hugmyndina í samhengi. Nú hefur rykið sest en hugmyndin lifir góðu lífi enn hjá hópi fólks sem vill halda henni á lofti og skoða möguleika nánara samstarfs hvort heldur undir einum fána sambandsríkis eða á mismunandi sviðum.

Norræna félagið í samstarfi við Norræna húsið hefur boðið Gunnari að koma til Íslands og ræða sýn sína á Norrænt sambandsríki í haust.

Reykjavíkurganga Höfuðborgardeildar Norræna félagsins

Þriðjudaginn 25. ágúst kl 16.00 - 18.00 verður síðsumarsganga Höfuðborgardeildar Norræna félagsins og í þetta sinn verður gangan í Reykjavík

Gengið verður frá skrifstofu Norræna félagsins við Óðinstorg og farið um nokkrar götur í Goðahverfinu niður í Hljómskálagarð. Þar verður heilsað upp á Jónas Hallgrímsson og Bertel Thorvardsen. Áfram verður haldið suður yfir brúnna um fuglaverndarsvæðið að Norræna húsinu. Við Norræna húsið verður stansað í minningarlundinum í Vatnsmýrinni en félagið stóð að uppbyggingu hans sem minningu um þá 77 einstaklinga sem létust í hryðjuverkaárásunum í Osló og Útey 22. júli 2011.

Gangan endar í gróðurhúsinu við Norræna húsinu og fáum okkur kaffisopa og heyrum um hvað verður helst á seyði í Norræna húsinu þegar haustar og hvað er efst á baugi í norræn samstarfi um þessar mundir.

Við hvetjum alla til að taka þátt í þessari síðsumargöngu um norrænar slóðir í miðbæ Reykjavíkur. Öll velkomin.

Norræna húsið í haustlitum

Aðalfundur Höfuðborgardeildar 21. maí 2026, kl. 19:30

Aðalfundur Höfuðborgardeildar Norræna félagsins verður  21. maí 2026, kl. 19:30. - 21:00

Aðalfundur Norræna félagsins á höfuðborgarsvæðinu verður haldin í húsnæði Norræna félagsins, Óðinsgötu 7, fimmtudaginn 21. maí kl. 19.30.

Dagskrá:    Venjuleg aðalfundarstörf skv. samþykkturm Höfuðborgardeildar:

1. Kosning fundarstjóra og ritara

2. Skýrsla stjórnar um störf og fjárhag félagsdeildarinnar

3. Kosning formanns til tveggja ára þegar við á

4. Kosning stjórnar og skoðunarmanns reikninga til tveggja ára

5. Kosning varastjórnar til eins árs

6. Kosning fulltrúa og varamanna á sambandsþing

7. Önnur mál.

Á fundinum þarf að kjósa formann, þrjá stjórnarmenn og skoðunarmann reikninga, alla til tveggja ára. Að auki þarf að kjósa þrjá varamenn til eins árs.

Að loknum aðalfundarstörfum mun Ragnheiður H. Þórarinsdóttir segja í máli og myndum frá Höfuðborgarmóti Norrænu félaganna sem haldið var í Nuuk, 5. - 9. mars 2026.

Norrænar ungmennabúðir 2026 - Skráning

Viltu þú byggja norrænt tengslanet? 

Nú er opið fyrir skráningu í Norrænar ungmennabúðir! 

Ef þú ert á aldrinum 20 til 25 ára hefur þú nú tækifæri til að verja fimm dögum saman með öðru ungu fólki frá Norðurlöndunum, stækka norræna tengslanetið þitt og fræðast meira um upplýsingaöflun, gervigreind, norræn tungumál og menningu. 

Samband Norrænu félaganna munu, dagana 2.- 7. ágúst, setja af stað nýjar norrænar ungmennabúðir þar sem ungu fólki á aldrinum 20-25 ára á Norðurlöndunum gefst tækifæri til þess að efla þekkingu sína á norrænum málefnum og styrkja tengslanet sitt. Búðirnar, sem fara fram í Helsingborg í Svíþjóð, eru hluti af verkefninu “Nordic Youth Camp” sem fram fer í tveimur áföngum; fyrri hluti fer fram sumarið 2026 með áherslu á menningu og tungumál og síðari hluti, sumarið 2027, mun leggja áherslu á öryggi á Norðurlöndunum.

Norrænu ungmennabúðirnar 2026 eru skipulagðar af Sambandi norrænu félaganna í samvinnu við landsfélögin í Danmörku, Finnlandi, Íslandi, Noregi, Svíþjóð og Álandseyjum. Hvert félag ber ábyrgð á að finna þátttakendur frá sínu landi og ásamt tengilið fyrir verkefnið.

Í búðunum koma saman 33 þátttakendur frá öllum Norðurlöndum og styrkja þekkingu sína á norrænum tungumálum og menningu, í samhengi við stafrænar áskoranir, upplýsingagjöf og gervigreind. Í gegnum vinnustofur, ferðir og verkefni munu þátttakendur þróa hjá sér nýja færni ásamt því að eignast nýja vini frá Norðurlöndunum.

Skráning fyrir íslenska þátttakendur fer fram hér: Norrænar ungmennabúðir (Nordic Youth Camp) – Fill out form - Umsóknarfrestur er til 15. maí 2026

Nánari upplýsingar og dagskrá verða uppfærð reglulega á www.fnfnorden.org

Þannig týnist tíminn, arfleifð og framtíð menningarminja í Færeyjum, Grænlandi og Íslandi

Stutt og snörp málstofa um arfleifð og framtíð menningarminja í Færeyjum, Grænlandi og Íslandi verður haldin í Norræna húsinu, fimmtudaginn 26. mars nk. frá kl. 16:30 – 18.00. Skipuleggjendur málstofunnar eru Vestnorræna ráðið og Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins. Sögufélag er samstarfsaðili ásamt Norrænu ráðherranefndinni, Norræna félaginu, Félagi fornleifafræðinga, Fornleifastofnun Íslands og Minjastofnun Íslands.
Vera Illugadóttir verður fundarstjóri og kaffihlé er fyrir kaffiþyrsta á milli dagskrárliða en hún samanstendur af:
Kl. 16:30

1. Menningarminjar sem fornleifar og sagnfræði
Bjarni Ólafsson, sagnfræðingur
Jón Gnarr, þingmaður
Orri Vésteinsson, fornleifafræðingur
Sumarliði R. Ísleifsson, sagnfræðingur
 
Kl. 17:20
2. Menningarminjar og loftslagsbreytingar
Ása Berglind Hjálmarsdóttir, þingmaður
Guðmundur Stefán Sigurðarson, fornleifafræðingur
Guðrún Alda Gísladóttir, fornleifafræðingur
Lísabet Guðmundsdóttir, fornleifafræðingur

Streymi: https://vimeo.com/event/5809956

Samsett mynd: Arnór Steinn Ívarsson

Ljósmyndir: Lárus Valgarðsson, ruv.is/Ragnar Visage, mbl.is/Karítas Sveina Guðjónsdóttir